Biznes cəhətdən durğun zamanını keçirir indi Azərbaycanın internet ( Aznet ) bazarı. Böyük kapital qoyuluşları, saytların tam və ya müəyyən hissələrinin alış - satışları hələki səss səda salmır bazara. Ümid edirəmki yaxınlarda bu kimi xəbərləri tez - tez eşidərik, haqqında yazıb müzakirə edərik. Bəs bunların olması realdırmı, Aznet`də bu kimi kapital qoyuluşları üçün istifadəçi potensialı varmı? Demək olarki bu sahə ilə məşğul əksəriyyət insana yad olmayan sualdır. Bunun isə cavabı çox vaxt birmənalı olmur. Kimiləri üçün Aznet kiçik bazardır və burada nəsə etmək gəlirli olmaz, kimi üçün isə kifayət qədər gəlir götürmək mümkün olan bazardır. Düşüncələr müxtəlif olsada, yerli sahibkarların fikirləri birdir - "Kapital qoyuluşu üçün sərfəsiz olan biznes sahəsi".
Düzü məndə sırf yerli bazarın nə dərəcədə potensiallı olub-olmaması haqqında müxtəlif zaman kəsiklərində müxtəlif fikirlərdə olmuşam. Ancaq bir balaca ora - bura nəzər yetirib, statistikalara baxdıqda kifayət qədər istifadəçi potensialı olan internet bazarı olduğunu görərik. Hələki bunu lazımınca dəyərləndirənlər təbii ki yoxdur. Aznet`in yaxşı potensiala malik olduğunu isə ürəyimdən keçdiyi üçün demirəm, rəqəmlər belə deyir. Bir sıra investisiya alan saytlarla, yerli bazardakı saytları müqayisə edərək bu qərara gəlmişəm. Müqayisələri isə Alexa reytinqlərinə görə aparacam. Mən qəbul edirəmki Alexa statistikaları tam düzgün deyil. Amma nəzərə almaq lazımdırki xaricdəki istifadəçilər daha çox Alexa tolbar sahibi olmaq şansına malikdir və beləlikə statistikalardakı Azərbaycan saytları üçün olan rəqəmlər bizim saytların əleyhinədir. Buna baxmayaraq yenədə rəqəmlər bazara nikbin baxmağımıza şərait yaradır.
Aşağıda verilmiş şəkilləri daha yaxından görmək üçün üzərinə klikləyin.
Əvvəl dünyca məşhur olan FriendFeed`lə yerli sayt olan Day.az`ı müqayisə edək.


Buradakı mavi xəttlər Day.az`ı, qəhvəyi rəng isə FriendFeed`i göstərir. Elə statistikadan da görsənirki Day.az FriendFeed`dən daha çox ziyarətçiyə malikdir. Düzdür sonlara doğru FF hər nə qədər artan xətlə inkişaf etəsə də Day.az`ın ən yüksək reytinq yığdığı statistik göstəriciyə çatmayıbdır. Üstəlik bir-iki digər faktoru da nəzərə almaq lazımdır. Day.az yaranandan bu yana heç bir yüksək texniki inkişaf dövrü keçməyibdir, FF isə daima inkişafda və özünü dünyada tanıtmağa çalışmaqdadır. Day.az content baxımından daha məhdud istifadəçiyə malik olan əraziyə xitab edir ( əsasən Qafqaz regionu, nisbətən isə MDB ).  FF`in istifadə dili ingilis dilidir və bu daha çox istifadəçiyə çatmağa şans verir, Day.az isə rus dilindədir. Əlbəttə content bənzərlikləri baxımından bunları müqayisə etmək düzgün olmaz. Onsuzda mənim məqsədim istifadəçi müqayisəsidir  content yox. Buna görə də gəlinən nəticə açıq - aşkar Day.az`ın xeyrinədir. Ancaq maddiyyat baxımdan FF daha qabaqdadır. Ən azından başlanğıc olaraq FriendFeed`ə  qoyulan investisiya 5 milyon dollardır. Aznetdə belə istifadəçi potensialı var ikən, inanmıramki hansısa sayt, hansısa yeni bir proyekt bu qədər investisiya ala bilsin.
Digər bir müqayisəni daha Day.az`ın üstündə aparacam. Bu dəfə isə onu axtarış motoru olan Cuil.com `la müqayisə edəcəm.


Burada isə mavi xəttlər Cuil`in statistikasını göstərir, qəhvəyi rənglər isə Day.az`ın. Göründüyü kimi Cuil açıldığı ilk vaxtlar bütün dünya mediasında geniş yer aldığına görə çox yüksək istifadəyə malik olmuşdur. Ancaq sonralar stabil vəziyyət alaraq orta hesabla gündəlik Day.az qədər insan tərəfindən istifadə edilməyə başlanıbdı. Yenə də yuxarıda qeyd etdiyimiz faktlar buradakı müqayisə üçün də keçərlidir. Cuil Day.az`dan fərqli olaraq məhdud kütləyə deyil bütün dünyaya xitab edir. Ancaq buna baxmayaraq yenə də, onların gündəlik istifadəsi təqribi eyni rəqəmlərlə ölçülür. Cuil`in isə cəlb etdiyi investisiya 33 milyon dollar olmuşdur. İnanmıram ki, heç Day.az açıldığından bu yana cəmi bu qədər pul qazansın.
Növbəti və son müqayisəni də edək. Bu dəfə isə rəqəmlər bir az daha aşağıdır. Oxuduğuma görə Türkiyədəki biznes sosial şəbəkələrindən biri olan Pronected.com 1.5 milyon dollarlıq investisiya alıbdır. Sayt beta olaraq 3 dildə fəaliyyət göstərirdi ( Türk, İngilis, Alman ). Yeni investisiya ilə onlar Rusiya və Ukraniya bazarına da daxil olmaq istəyirlər. Saytı isə statistik cəhətdən ilk10.az`dakı demək olar Azərbaycan dilli ilk15`ə daxil olan istənilən saytla müqayisə etdikdə daha az istifadəçiyə malik olduğu görsənir. Yəni bu saytlardan istəniləni bundan daha çox reytinqlidir. Amma əlbəttə oradakı heç bir sayta inkişafını artırmaq üçün heç bir investor bu qədər pul verməz. Bu dəfə isə saytı Azeriblog.com ilə müqayisə edəcəm. Ona görə Azeriblog ki, həm bu sayt da beta versiya olaraq fəaliyyətdədir, həm də inkişafa daha çox açıqdır. Çünki, müxtəlif dillərə tərcümə etmək daha asan başa gələr.

Burada mavi xəttlər Pronected, qəhvəyi xəttlər isə Azeriblog`un statistikalarını göstərir. Yenə də inanmıramki, Azeriblog bu qədər ( 1.5 milyon ) investisiya ala bilsin.
Hər halda sonda belə bir nəticəyə gəlmək olarki bizim lazımi qədər istifadəçi potensialımız var. Sadəcə istifadə etməyi bacarmayan investorlar, şirkətlər,  marketingçilər sayəsində normal inkişaf etmir.

Sayt barədə blodaşımız olan R.Həsənəlizadədən əvvəlki yazıdakı şərhindən sonra xəbərdar oldum.
Şəbəkə barədə bir qədər məlumat versəm, deyə bilərəmki ( özlərinin dediyinə istinadən ) finlər tərəfindən 2007 -ci ildə yaradılmışdır. Əksər hissələri açıq tipli sosial şəbəkədir. İlk baxışda oyunlar üstündə qurulmuş şəbəkəni xatırlatdı. Yəni digərlərindən fərqləndirən tərkibindəki oyunlardır.
Sayt haqqında isə ona görə yazıram ki, müxtəlif dünya dillərində olan bu saytın Azərbaycan dilli versiyasıda var. Azərbaycan dili saytda qüsurlarla da olsa tərcümə olunubdur. Mənə daha çox maraqlı olan azərbaycanca`ya kimin tərcümə etdiyidir.  Orası dəqiq məlumdur dili tam bilməyən biri tərəfindən tərcümə olunubdu. Əslində bu qədər tərcümə olunması belə saytdakı dillər arasında görəndə adama xoş təsir edir. Amma mənə saytda gəzişəndə sanki rus dilli azərbaycanlı ilə söhbət edirmişəm təsirini bağışlayır. Kiçik nümunə:


Bu sözlər saytın sol tərəfindəki qutuda yerləşir və qeydiyyatdan keçməyi təbliiğ edən sözlərdir.
Azərbaycan dilinidə sayta əlavə etmə səbəblərini bilmirəm,  bəlkədə istifadəçi potensialını yüksək gördüklərindəndir. Əslində haqsızda sayılmazlar. Azərbaycandan ziyarətçi sayına görə bu saytdan kifayət qədər yüksək istifadəçisi olan saytlar da var.
Saytda Azərbaycan dilinin olması, azərbaycanlı istifadəçilər tərəfindən daha çox istifadəsinə səbəb olarmı dəqiq demək olmaz. Şəxsi düşüncəmə görə olmaz. Mən ilk axtarış etdiyimdə Azərbaycandan 70 üzvün olduğunu gördüm. Zamanla isə bizim istifadəçilər tərəfindən nə dərəcədə rəğbət görüb görməyəcəyini müşahidə edərik.

Yerli sosial şəbəkələr arasına biri daha əlavə olundu - Bunect.com .  Düzü fərəhlə yazası bir şey yoxdur. Saytın açılması haqqında yazmağıma əsas səbəb əvvəlcədən yaxşı PR`ının getməsidir. Bir çox mənbədən saytın açılması barədə oxumaq olardı. Əvvəlcə Mak.az`ın forumunda qarşıma çıxmışdı. Bundan başqa Ukranya saytlarında birində sayt açılmamışdan xəbəri çıxmışdı, Türkiyənin məşhur Webrazzi blogunda bu haqda məqalə yazılmışdı ( yazını dərc eliyəndə istinad etdiyim mənbənin serverində olan köçürmə ilə əlaqədər olaraq sayt tam fəaliyyətdə olmadığından yazara istinad etdim ). Hətta RİTN`nin MHM`nin saytı olan rabita.az`da belə bu haqda yazı yazılmışdı. Bütün bunlardan sonra məndə saytın açılmasını səbirsizliklə gözləyirdim. Ancaq açıldıqdan sonra bütün eşitdiklərim, oxuduqlarımdan sonra yaranan təsəvvürlər heç də özünü doğrultmadı. Dünyavi proyekt olaraq nəzərdə tutulan bir sayt üçün çox pirimitiv gözə çarpır. Yəni bu saytla Linkedin və Xing`lə mübarizə aparmaq olar? Təbii ki mümkün deyil. Ola bilər ki, bu qədər PR`dan sonra yerli bazarda, rəqibsiz olduğu üçün bəlkə nəsə etməyə qadir olsun, ancaq bizim o qədər geniş bazarımızda olduğunu hesab etmirəm. İnkar etmirəmki yerli bazarda, hazır scriptlə də nəsə etmək mümkündür. Yaxşı marketing bacarığı ilə bunu etmək olar. Ancaq Azərbaycan üçün yox, beynəlxalq aləm üçün nəzərdə tutulub deyilməyinin bir əhəmiyyəti yoxdur. Əgər əvvəldən sayt haqqında bu qədər mənbədən oxumasa idim, heç açılış xəbərini də yazmazdım. Çünki, bunun dream.az`dan sirr.az`dan www.azerilive.com`dan sadəcə rənginin və ideyasının fərqli olduğunu fikirləşirəm. Ola bilsin daxildə bir-iki xırda dəyişikliklər də olar ( daxilini çox araşdırmamışam ). Ancaq nəticə etibarı ilə, mənim bu haqda yazmağıma səbəb sayt açılmamışdan aparılmış PR`ı oldu.

  İnternet həyatımıza daxil olandan onu hər vasitə üçün istifadə etməyə başladıq. İlk başda sadəcə əyləncə və informasiya mənbəyi kimi baxdıq. Tədricən bir çox işə yaradığını və  "yaramadığını"  gördük. Hətta daşdan pul çıxardanlar bu dəfə " mən internetdən də pul qazanaram"   - deyib girişdiyi ancaq Azərbaycanda daşdan pul çıxarmanın daha asan olduğu  çox keçmədən sübut olunur.
            Bir zamanlar " İnternetdən pul qazan"  yada " Internetdən pul qazanmağın yolları"   şüarları interneti bürümüşdü (2002-2004 illərində səhv etmirəmsə). Bir çoxu qeyri-leqal yadaki sadəcə özlərinə pul qazandıracaq vasitələr idi. Bu gün etibariylə baxdığımızda internetdən pul qazanmağın həm daha çox imkanı, həmdə fərqli təbəqələrə xitab edən yolları var. Burada normal internet istifadəçisindən başlayaraq, orta səviyyəli bir webmaster nəzərə alınaraq 100 servis yazılıb. Kateqoriya olaraq nəzər salaq...

Azərbaycandakı demək olar ən məşhur sosial şəbəkələrdən biri Odnoklassnikidir. Hətta Facebook`uda geridə qoyub məşhurluqda. Artıq saytdan qeyri məhdud istifadə etmək pulludur. Bu nə vaxtdan belədir dəqiq bilmirəm. Ancaq deyə bilərəmki bu yaxınlarda olubdu. Əvvəl məlumatı eşidəndə fikirləşdimki artıq pullu olduqdan sonra yeni qeydiyyatlar olmayacaq, saytdan istifadə zəifləyəcək və reytinqi geriləyəcək. Ancaq sonra baxdımki pullu dedikdə heçdə ilkin ağıla gəldiyi kimi kredit kartı ilə və ya buna bənzər ödəmə sistemi ilə deyil. Azərbaycan istifadəçilərinə heç də yad olmayan SMS`lədir ödəmə. Azərbaycan üçün Azercell və ya Nar mobile operatorlarından birini seçib, kodu SMS`lə yollamaq lazımdır. Saytın özündə yazıldığına görə, xidmətin dəyəri 1.22 USD təşkil edir. Dəqiq nə qədər kontur getdiyini deyə bilmərəm, amma bu təqribi 1 manat edir, 1 manatlıq kontur isə 200 ilə 300 ə bərabərdir ( 270 kontur olmaq ehtimalı daha çoxdur, ancaq xidmətdən istifadə etməmişəm, dəqiq bir söz deyə bilmərəm ). Odnoklassnikdən əvvəllərdə istifadə etmədiyimə görə dəqiq bilmirəmki bu xidmət haqqını köhnə istifadəçilərdindən də istəyirlər ya yox, yaxında onu da dəqiqləşdirərəm.
Maraqlıdır bəs pullu servis, saytın yüksələn istifadəçi tempinə ziyan gətirəcək ya yox. Çoxlu alternativi olduğu bir zamanda fikrimcə mənfi təsir edər sayta. Bəs niyə pullu etdi görəsən? Yoxsa maliyyə böhranı saytın gəlirlərinə də təsir etdi? Onların reklamları azaldığındanmı qeydiyyatı pullu etdilər bilmirəm. Onu deyə bilərəmki, reklam verənlərin azaldığı dünya internet bazarında pullu servislər artıq daha ön plana çıxıblar...

Sentyabr ayı üçün aparılmış bir soruğu anketinə görə ən çox istifadə olunmuş e-mail servisləri bəlli olubdu. Sorğu Fingerprintapp tərəfindən aparılıb. Deməli, araşdırma aparıblarki, yazışmalar zamanı hansı e-mail servisindən daha çox istifadə edilibdi. Buna həm internet üzərindən, həm mobile, həm də destkop üzərindən istifadə edilən servislər daxildir. İki istiqamətdə aparılıbdı soruğu. Belə ki, həm işgüzar yazışmalarda istifadə olunmuş e-mail servisləri, həm də adi insanlar tərəfindən olan yazışmalardakə e-mail servisləri.
Düzdü həmişə öyrəşmişdimki bu cür statistik rəqəmlərdə Google`un üstünlüyü ilə qarşılaşım. Ancaq bu dəfə fərqli oldu. Nəticələr isə aşağıdakı kimidir.

İşgüzar yazışmalarda olan 10 ən populyar e-mail servisi:
Sorğuda 982,873 nəfər iştirak edibdi.


Outlook                                      36%
Outlook 2003 and earlier        29%
Outlook 2007                          7%
Hotmail                                         33%
Yahoo! Mail                                 14%
Gmail                                            6%
Apple Mail                                    4%
Windows Live Mail (Desktop)       3%
Thunderbird                                 2.4%
iPhone                                          1.3%
Lotus Notes                                 0.2%
AOL Mail                                       0.1%





İstehlakçı yazışmalarında istifadə olunan 10 ən populyar e-mail servisi:
Sorğuda 1,963,046  nəfər iştirak edibdi.


Yahoo! Mail                               29%
Outlook                                      7%
Outlook 2003 and earlier          14%
Outlook 2007                            13%
Hotmail                                      25%
Apple Mail                                  4%
Gmail                                          4%
Comcast                                     3%
AOL Mail                                     3%
Thunderbird                               2%
Windows Live Mail (Desktop)     2%
iPhone                                        1%



Azərbaycandakı istifadəçilərin isə hansı mail servislərdən daha çox istifadə etidklərini statistik olaraq deyə bilmərəm. Ancaq təxmin edə bilərəmki;
1. Mail.ru
2. Yahoo
3. Rambler
4. Box.az
5. Gmail
6. Hotmail
5-ci yerlə 6-cı yeri əvəzləmək də olar...

Y! OS 1.0 yəni Yahoo! Open Strategy 1.0, yəni Yahoo! Açıq Strategiya 1.0.
Y! OS hələlik dörd vasitələ qapılarını developer`lərə açdı. Bu vasitələr sizlərə asanlıqla Yahoo! xidmətlərinə çatmanızı və güclü platformalar inkişaf etdirmənizi təmin edir.

Yahoo! İctimai Platforması (YSP)
YSP sayəsində Profiles, Connections, Updates, Contacts və Status xidmətlərinə asanlıqla çata bilir, məlumat ala bilirsiniz. Bu sayədə öz sosial platformalarınız Yahoo! məlumatlarıyla daha sosial ola biləcək.

Yahoo! Sorğu Dili (YQL)
YQL digər veb xidmətlərinə SQL sorğuları kimi sorğular etmənizi təmin edir. Yahoo! Pipes xidmətinin daha inkişaf etmişi olaraq düşünə bilərsiniz.

Yahoo! Tətbiq Platforması (YAP)
YAP, inkişaf etdirdiyiniz bütün Yahoo! dəstəkli tətbiqləri kütlələrə çatdırmanız üçün tək platforma olmağı qarşısına məqsəd qoyur. YAP sayəsində istifadəçilər tətbiqlərinizi götürüb asanlıqla öz səhilərinə də əlavə edə biləcəklər.

QAuth
Yuxarıdakı bütün xidmətlərə əlaqə yaratmaqt QAuth sistemi sayəsində olacaq.
Bütün bu açılamlar, Yahoo!ın olmadığı qədər paylaşımcı olmasının yalnız ilk siqnallarıdır kimi düşünmək olar. Yəni daha bir çox vasitə yoldadadır. Məsələn OpenSocial dəstəyi ilk addımlardan biri olacaq.

Microsoft həmişə çalışır ki, axtarış sahəsində Google`a rəqib olsun. Elə həmişə də buna nail ola bilmir. Deyəsən artıq haqqın yolunu tapır. Bilmədiyi bir sahədə rəqabət aparmaq yerinə, ixtisaslaşdığı sahədə lider olmağa çalışacaq. Belə ki, artıq Microsoft Office proqramları web`ə gəlir. Web əsaslı olaraq təqdim ediləcək olan Office proqramları arasında Word, Excel, PowerPoint və OneNote iştirak edir. Web versiyaları, masa üstü proqramları qədər əhatəli olmasa da, web distributivində istifadəçilər internet üzərindən Word, Excel, PowerPoint və ya OneNote faylları yarada biləcək, yaratdıqları faylları editleyebilecek və onları web üzərindən istədikləri istifadəçilərlə paylaşa biləcəklər.
Microsoft ofis proqramları tamamilə HTML və JavaScript ilə qurulubdu, ancaq bir də Silverlight distributivi olacaq. Əslində elə gözlənilən o idiki, Silverlight üzərindən işləyəcək ilk zamanlarda. Ancaq bu sonrakı mərhələyə qalır. Hələki bu məhsulları yalnız İnternet Explorerdə tam performans işləyir. Firefox və Safari də dəstəkyir, ən qısa zamanda isə bu səyyahlar da IE səviyyəsinə gətiriləcək.
Microsoft Office məhsulları bazar lideri mövqeyində belə olsa, Zoho və Googlenin Office bənzəri web tətbiqləri bazar paylarını sürətlə artırmaqdadır. Zənnimcə məhz bunu görən Microsoft liderliyi əldən verməmək üçün internet üzərindən də öz məhsullarını istifadəçilərə təqdim edir. Yəqinki bu sahədə o, öz liderliyi qoruyub saxlayacaq və internetdə də lazımi papulyarlıq qazanacaq.
Servisin isə hələ təyin olunmamış bir qiymət siyasəti var.  Gözlənilir ki, servislər pulsuz təqdim olunacaq, ancaq reklam gəlirləri hesabına mənfəət əldə olunacaq. Ancaq dəqiq bir məlumat eşitməmişəm. Ola bilsinki, bu servisi pulla da təqdim eləsin.  Fikrimcə pulsuz etsə daha uğurlu olar.

Yazıya əlavə: Blogcamo CEE 2008`də iştirak edən Rəşad Əliyev öz blogunda təəssüratlarını yazıbdır:
Statistik məlumata görə 800-dən çox iştirakçı, 100-ə yaxın təqdimat olmuşdur. Bu çox gözəl göstəricidir.
Capm`da olan mənfi və müsbət cəhətləri ilə keçən maraqlı günlərdən qısa xülasə üçün keçid edib oxuyun:



İlk10 IP informer xidməti:
Şəkil formatında olan bu informerlər, ziyarətçilərinizə, onların İP ünvanını, ölkələrini və Azərbaycan İP ünvanları üçün istifadə etdiyi provayderləri göstərir. İnformer şəkilciyi 3 müxtəlif formatda istifadə oluna bilər.Kodları bu ünvandan əldə edə bilərsiniz :
http://www.ilk10.az/ipinformer.php


Google Analytics`də yeniliklər:
Google Analyticsin normalda yalnız ödənişli performans analizi proqramlarında olan yeni xüsusiyyətləri açıqlandı.
Elanlan yeniliklər; xüsusi hesabatlar, inkişaf etmiş istifadəçi segmentasyonu, proqramlaşdırma interfeysi (API), aktuallaşmış interfeys, daha zəngin hesabatlar və Google AdSense inteqrasiyasını tərkibinə daxil edir. Bunlar performans analizi vasitələrinin bütün əhatəsini və elastikliyini Google Analyticsin asan istifadə  ilə birləşdirərək dünya səviyyəsindəki kiçik və böyük işyerlərinin ziyarətçilərinə daha yaxşı xidmət verə bilmələrini təmin edir.

Analyticsin yenilənən xüsusiyyətlərinin xülasəsi.
* Xüsusi hesabatlar, müştərilərin öz hesabatlarını müqayisə etməyi istədikləri ölçümlər ilə yaratmalarını və görməyi istədikləri şəkildə təşkil etmələrini təmin edir.
* İnkişaf etmiş istifadəçi segmentasyonu, ziyarətçi trafiklərinin alt qruplara ayrıştırmasına və analiz etmələrinə icazə verir. "Pul ödənmiş trafik" və "satış təmin etmiş ziyarətlər" kimi əvvəldən hazırlanmış və ya özlərinin elastik, istifadəsi asan seqment yaradıcısı ilə yaratdıqları seqmentlər seçilə bilir.
* İndi bağlı olan önizleme(beta) vəziyyətindəki tətbiq proqramlaşdırma interfeysi (API) inkişaf etdiricilərin bütün Google Analytics məlumatlarına çatmalarına və hər cür istifadə üçün bunları istifadə etmələrinə icazə verir. Məlumatları digər məlumat qaynaqları ilə birləşdirmək, xüsusi interfeyslər yaratmaq və offline analiz üçün istifadə etmək ehtimallar arasında var.
* Yenilənmiş interfeys ilə rəhbərlik interfeysinə bir çox yeni xüsusiyyət və daha rahat bir hesabatlaşdırma ekranı gətirilərək, hesabatların məlumatları nümayiş şəkillərini dəyişdirən vasitələr önə çıxarılır. Yeni navigasyon idarəçilərin hesabları və profilləri yenidən adlandırmalarını təmin edərkən, hesab və profil axtaran müştərilərin məhsuldarlıqlarını və hesab idarəçisi istifadələrinə köməkçi olur.
* Hərəkətli Hesabatlar inkişaf etmiş amma istifadəsi üçün asan çox ölçülü analizlər təqdim edir. Müştərilər öz ölçümlərini seçə bilər və məlumatların zaman içersindeki dəyişməsini ölçümləyə bilərlər. Hərəkətli Hesabatlar məlumatı anlamağı asanlaşdıraraq ölçümlərin nə mənaya gəldiklərini köhnə ənənəvi məlumat araşdırma üsullarının qrafikləri və sütunlarına görə daha diqqətə çarpan və asan bir şəklə salır.
* Google AdSense ilə inteqrasiya AdSense istifadəçilərinin həm səhifələrin həm də istiqamətləndirən saytların AdSense performanslarını detallı hesabatlar vasitəçiliyi ilə araşdırmalarını təmin edir. Webmasterlar istifadəçi fəaliyyətləri ilə əlaqədar bu yeni məlumatlar işığında istifadəçi təcrübəsini necə daha yaxşı hala gətirə biləcəklərini və adsansasa ilə daha çox necə gəlir əldə edə biləcəklərini şərhlərkən artıq daha şüurlu bir şəkildə hərəkət edə biləcəklər.
* Yeni xüsusiyyətlər müştərilərə məlumatların necə təqdim edildiyini seçmə azadlığı tanıyır və Google Analytics məlumatlarını başqa məlumat qaynaqları ilə birləşdirə bilməyi təmin edir.
Bu yeni xüsusiyyətlər ziyarətçiləriylə qarlılıqlı təsirlərində və satışa çıxarma investisiyalarının dəyərini artırma işlərində həm kiçik həm də böyük veb saytı sahiblərinə köməkçi olur.

Deyilən lərə görə Facebook`da musiqi platforması işə salmaq istəyir:
MySpace edər də Facebook əskik qalarmı?
Söz-söhbət gəzirki, bir nömrəli sosial şəbəkə saytı olan Facebook, modanı izləyərək bir digital musiqi mağazası açmanın planlarını edir. Mark Zuckerbergin təpədən dırnağa bir xidmət inkişaf etdirib, lisans alışlarıyla məşğul olmaq yerinə, hal-hazırda bu işi edən üçüncü partiya bir platforma ilə əməkdaşlıq etməyin daha ağıllıca olduğunu fikirləşdiyi iddia edilir. Xidmətə məzmun təmin etmələri üçünRhapsody, iLike.com, Lala.com ve iMeem.com ilə maraqlandığı ifadə olunan Facebook, ödənişsiz olan xidməti reklamlarla işlədəcək. MySpacenin Sony BMG, EMI, Warner Music və Universal Music kimi məzmun ortaqlarına qarşı baxaq Facebook kimlərlə razılaşma əldə edəcək, bu isə sualdır.

Maliyyə böhranı dünyadakı bir çox iri qitisadiyyatlara zərbə endirdi. Müxtəlif ölkələrdə, krizdən xilas üçün bir sıra təklif paketləri irəli sürülməyə davam edilir. Bu hələki müəyyən qədər lap dibə çöküşün qabağını alır. Bir çox banklar, müxtəlif şirkətlər müflisləşib iflasa uğrayırlar. Bəs internet bazarında vəziyyət nə yerdədir? Təbii ki, krizdən internet sektoruda öz payını müəyyən mənada alıbdı. Ancaq hələki çox ciddi ziyan çəkməyibdi. Gəlirinin böyük əksəriyyəti reklamçılıqdan olan internet saytlarında reklam verənlərin azalması, onları bir qədər çətin vəziyyətə salır. Reklam müqavilələrinin əksərən uzun müddətli bağlanmasına görə, internet saytlarına hazırki vəziyyətdə krizin təsiri yüksək dərəcəli deyil. Azərbaycan internet bazarında isə fikrimcə belə təhlükə heç mövcud deyil. Onsuzda çox cılız şəkildə olan internet reklamçılığı heç inkişaf etməyibdirki, nə də bu vəziyyətin ona təsiri olsun.

Ancaq kriz isə bəzi iri şirkətlərə fürsətlər yaradır. Onlar əvvəl baha qiymətə ala biləcəkləri, nisbətən özlərindən kiçik proyektləri daha ucuz qiymətlərə alırlar. Misal olaraq, Wordpressin yaradıcısı Automattic məşhur anket və səs vermə xidməti PollDaddy`yi satın aldı. PollDaddy, istifadəçilərin bloglarına, websaytlarına və ictimai şəbəkə profil səhifələrinə anket və səs vermə widgetları qoymalarını təmin edən İrlandiyalı bir şirkətdir. Bu bazardakı rəqiblərinə görə, daha inkişaf etmiş statistik və analiz variantları təmin edirlər. PollDaddy aylıq olaraq 70 milyonun üzərində anket və səs vermə nümayişi edir.

Digər əhəmiyyətli alış da Technoratidən gəldi. Şirkət, İyun ayında eşitdirdiyi reklam platforması Technorati Medianı inkişaf etdirmək üçün AdEngage `i öz şirkətinə daxil etdi. Technorati yeni meydana gətirdiyi xidmət ilə önümüzdəki aydan etibarən hər cür blog və ictimai media saytına reklam paylamağı hədəfləyir. AdEngage isə 2004 dən bu yana bazarda olan bir şirkət və 4000 `dən çox sayta reklam təmin edir. Ancaq AdBrite kimi rəqibləri düşünüldüyündə bazarda ki yeri olduqca kiçik bir şirkət. Lakin Technorati aldıqdan sonra böyümə yaşayacaqdır.

Kriz zamanı bəzi iri internet saytları, bu vəziyyətdən yara almadan çıxmaq və öz gəlirlərini daha da çoxaltmaq üçün müəyyən tədbirlərdə görürlər. Bu yaxınlarda MySpace yeni servisini istifadəyə verdi. Uzun zamandır gözlənilən, reklam verənlərə MySpacedə öz reklam kampaniyalarını yaratmalarına imkan yaradan MyAds tətbiqini həyata keçirdi. Tətbiq, reklam verənlərə MyAds üzərində hazırladıqları kampaniyaları hədəflədikləri MySpace istifadəçilərinə asanca çatdırmağı hədəfləyir. Servis hələki ancaq Amerika üçün nəzərdə tutulubdu. Önümüzdəki günlərdə ( ya aylarda ) global bazar üçündə nəzərdə tutulacaq. 728*90 ve 300*250 piksel boylarında olan reklam seçimləri təqdim olunur. MySpace`in bu reklam uyğulaması Facebook`un analoji reklam tətbiqi ilə oxşarlıq təşkil etsədə daha effektlidir. Belə ki, Facebookda istifadəçinin profil bilgiləri əsasında reklam tətbiq olunurdu. Onların maraq dairələri profilllərindən müəyyənləşdirilir. Belə olduqda isə profilini tam doldurmayan hədəf kütləsinə çatmaq mümkün olmurdu. MyAds`də isə vəziyyət belə deyil. Burada istifadəçilərin sayt üzərind etdiyi hərəkətlərə görə onların maraq dairəsi müəyyənləşir və birbaşa hədəf kütləyə reklam təqdim eləmək imkanı olur.

Bir başqa yeni reklam tətbiqi edən internet nəhəgni isə Google`dur. Əksərən Google`u sahib olduğu YouTube`dan lazımi istifadə edə bilməyərək az pul qazanmaqda ittiham edirlər. Nəhayət o Youtube`dan da pul qazanmağa başlamaq qərarına gəlibdir. Əvvəlki yazılarımızda da xəbər vermişdik ki, Youtube, Google`dan sonra ən çox axtarış edilən sayt ünvanına sahib olubdur. Nəzərə alsaq ki, Google`un gəlirlərinin əksər hissəsi adwords`dən gəlir, məhz Youtube üçün də bu tipli reklam uyğulaması tətbiq etməyə qərar veriblər. Youtube`da isə olduqca yüksək ( ComScore `nin məlumatına görə 2.6 milyard sorğu ) axtarış edirlər və bu Google `un doğru addım atdığına işarədir. Qeyd edim ki, hələ test mərhələsində olan və kiçik bir qrup tərəfindən sınanan xidmət, Googlenin AdWords tətbiqinin YouTube`a uyğunlaşdırılmış şəkli kimi düşünülebir. Ancaq yeni tətbiqdə reklam linklərinin üzərinə basıldığında, istifadəçilər başqa bir sayta yönledirilmek yerinə, reklam verənin YouTube hesabına istiqamətləndirilir və reklam videyosunun nümayişi edilir.

Beləliklə görmək mümkündür ki, internet reklamçılığı bizim bazarda başa düşüldüyü kimi sadəcə bir aylıq hansısa sayta, bir flash rolik yerləşdirməkdən ibarət deyil. Onlardan fərqli olaraq bizdə nə reklamın effektivliyi ölçülür, nə saytın PR`ına diqqət yetirilir. Əksər hallarda heç reytinqdə nəzərə alınmır...